Transitie energie en grondstoffen bij hoogheemraadschap Rijnland

Het hoogheemraadschap van Rijnland is in 2030 energieneutraal en in 2050 volledig circulair. Om dat te realiseren heeft het waterschap interne programma’s met daarin drie kernpunten: duurzaam opdrachtgeven, schone energie opwekken en werken zonder schadelijke uitstoot of afvalstromen. Hierbij zoekt Rijnland naar samenwerking met allerlei partijen, ook in de strijd tegen klimaatverandering en hergebruik van materialen.

In 2021 was 58 procent van de energie die hoogheemraadschap Rijnland opwekt, duurzaam. Zo wordt bijvoorbeeld in waterzuiveringsinstallaties in Leiden energie opgewekt met behulp van biogas dat vrijkomt bij het zuiveren van water. Ook parken vol zonnepanelen zijn een mooi voorbeeld van duurzaam opgewekte energie. Deze zijn te vinden bij waterzuiveringsinstallaties in onder andere Katwijk.

De resterende 42 procent van de energie die Rijnland verbruikt, moet de komende jaren ook duurzaam worden, enerzijds door te besparen op het huidige energieverbruik en anderzijds door meer energie zelf op te wekken, zowel voor eigen gebruik als voor derden. Om dit doel te bereiken heeft het bestuur van Rijnland op 29 juni dit jaar een zogeheten uitvoeringsprogramma energieneutraliteit met grote meerderheid aangenomen. Daarin staat dat dit gebeurt met een combinatie van windenergie, biogas, zonnepanelen en warmte uit water. Hoogheemraad Thea Fierens zegt namens het bestuur van Rijnland: “De basis om een grote maatschappelijke bijdrage te leveren is gelegd. Ik ben blij dat het is gelukt om de weg te plaveien naar energieneutraliteit voor het huidige, maar zeker ook het toekomstige bestuur.” 

Warmte uit water

Een deel van de opgewekte energie komt uit oppervlakte- en afvalwater, zogeheten aquathermie. Uit oppervlaktewater in kanalen en meren wordt warmte onttrokken die kan worden opgeslagen in de bodem. Deze warmte kan vervolgens worden terug geleverd aan woningen of bedrijfspanden. Hiervoor wordt momenteel samengewerkt met de gemeente Katwijk en woningbouwcorporatie Dunavie in Katwijk om de wijk Hoornes van duurzame warmte te voorzien. Inmiddels worden in het gebied van Rijnland zo’n 1800 woningen van warmte uit oppervlaktewater voorzien, verspreid over een tiental projecten. 

Ook uit het afvalwater in waterzuiveringsinstallaties kan warmte worden onttrokken. Sinds enkele jaren gebeurt dit in Nieuwkoop. Daar wordt op deze manier energie geleverd aan een nabijgelegen bedrijventerrein en aan een zwembad om het zwemwater te verwarmen. De bedoeling is dat dit de komende jaren op meer plaatsen gaat gebeuren, onder andere in Leiden en Alphen aan den Rijn. 

“Overigens zijn we geen commercieel bedrijf dat zelf wil ondernemen”, zegt Fons Dekkers, programmamanager energietransitie bij het hoogheemraadschap van Rijnland. “We zoeken naar partijen in de markt die dit kunnen doen, bijvoorbeeld een energiemaatschappij. Wij zijn er vooral om initiatieven op gang te helpen en te stimuleren dat het gebeurt. Het doel is om met ons water een betaalbare, betrouwbare en duurzame bron ter beschikking te stellen.” 

‘Complex programma’

“Het vastgestelde uitvoeringsprogramma behelst uiteindelijk wel een zestigtal projecten”, gaat Fons Dekker verder. De projecten variëren van aquathermie en andere vormen van duurzame energiewinning tot interne energiebesparingstrajecten, 

zoals het elektrificeren van het wagenpark en efficiënt klimaatbeheer in gebouwen. Dekker: “Het is een complex programma omdat de weg naar volledig energieneutraal draaien onzeker is. Er vallen projecten weg, bijvoorbeeld doordat een geplande windmolen niet gerealiseerd kan worden omdat de provincie geen toestemming geeft. Daarom hebben we voor een transitieaanpak gekozen en meer projecten gedefinieerd dan strikt nodig is. We zetten breed in. Valt er dan eens iets weg, dan halen we toch onze doelstelling in 2030.”

Bij de realisatie van de doelstellingen op het gebied van duurzame energie zoekt Rijnland de samenwerking, ook met het bedrijfsleven. “We hebben met warmte uit water en biogas interessante producten beschikbaar”, zegt Dekker.

Klimaatverandering

Ook op andere terreinen is het hoogheemraadschap op zoek naar bedrijven en organisaties die helpen om de doelstellingen van Rijnland te realiseren. Fons Dekkers geeft als voorbeeld de strijd tegen klimaatverandering. Natuurlijk doen de waterschappen in Nederland zelf van alles in de strijd tegen het water. Vanwege de stijging van de waterspiegel verhogen zij de dijken en andere waterkeringen. En om wateroverlast te voorkomen door hevige stortbuien wordt overtollig regenwater opgeslagen in waterbergingen, zodat dit in periodes van droogte kan worden aangeboden aan bedrijven die water nodig hebben voor hun productie.  

“Maar wateroverlast voorkomen kunnen we niet alleen”, zegt Dekkers. “Onze rol is anders dan vroeger. We zijn nu veel meer een netwerkorganisatie die partijen bij elkaar brengt en waarmee we nauw samenwerken. Denk bijvoorbeeld aan bouwbedrijven en projectontwikkelaars. Samen met gemeenten en provincies zorgen wij voor regelgeving voor het inrichten en bouwen van nieuwe wijken. We toetsen de plannen en kijken of er voldoende rekening wordt gehouden met de afvoer van overtollig water. Want lokale opvang is altijd beter dan opvang in grote waterbergingen. Hoe meer maatregelen op kleine schaal er getroffen worden, hoe beter dat is voor het totale watersysteem. Dit jaar zijn we bezig om onze beleidsregels tegen het licht te houden. Hoe kunnen we water meer sturend laten zijn in de ruimtelijke ordening? En voldoen onze regels nog wel nu de klimaatverandering echt heel hard gaat? Want zeker als waterschap merken we dagelijks dat periodes van extreme droogte of regenval steeds vaker voorkomen.”

Recycling

Tot slot zoekt het hoogheemraadschap van Rijnland ook de samenwerking op het gebied van afvalverwerking en recycling, ook een onderwerp dat hoog op de agenda staat bij Rijnland. “Zo halen we bijvoorbeeld uit zuiveringsslib biogas dat we voor eigen gebruik produceren of om te verkopen aan derden. We onderzoeken of we dit kunnen uitbreiden met extra organische stoffen, zoals plantenresten of restanten van levensmiddelen van bijvoorbeeld de Heineken-brouwerij in Zoeterwoude”, legt Dekkers uit. 

Fons Dekkers afsluitend: “We zoeken niet alleen naar partijen die ons duurzame of hernieuwbare producten kunnen bieden, maar ook naar partijen die belangstelling hebben voor ons afval, bijvoorbeeld het hardhout van beschoeiingen die we vervangen of het beton dat vrijkomt bij de renovatie van onze waterzuiveringsinstallaties, waar we momenteel mee bezig zijn. Partijen die daar iets goeds mee kunnen doen op een duurzame manier, kunnen zich bij ons melden. Datzelfde geldt voor partijen die belangstelling hebben voor de energie die vrijkomt bij onze vergistingsprocessen, en voor organisaties of bedrijven die grond ter beschikking hebben voor onze waterberging, bijvoorbeeld gebiedsontwikkelaars. We zoeken op allerlei gebied naar samenwerking.”

Hoogheemraadschap Rijnland 
Archimedesweg 1 
2333 CM Leiden
E [email protected]
T 071 306 30 63
I www.rijnland.net

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.